Τα αναγνώσματά μου | Το τρίτο στεφάνι του Κώστα Ταχτσή

Ήξερα ποιο βιβλίο ήθελα να βάλω πρώτο στα «Αναγνώσματά μου». Είναι το ίδιο που διάλεξα για την πρώτη μας συνάντηση στη Λέσχη Ανάγνωσης της Κεντρικής Βιβλιοθήκης Κερατσινίου, Το τρίτο στεφάνι του Κώστα Ταχτσή. Μου άρεσε τόσο, που μόλις το τελείωσα ήθελα να το συζητήσω. Κυρίως ήθελα να μάθω πώς είδαν άλλοι αναγνώστες τη Νίνα και την Εκάβη. Αν τις συμπάθησαν όσο εγώ, αν θύμωσαν μαζί τους στα ίδια σημεία, αν τις δικαιολόγησαν εκεί που εγώ δυσκολεύτηκα.
Το μυθιστόρημα κυκλοφόρησε πρώτη φορά το 1962, με έξοδα του ίδιου του Ταχτσή. Όσο το διάβαζα, μου έκανε εντύπωση πόσο σύγχρονο μου φαινόταν ένα βιβλίο που γράφτηκε πριν από τόσες δεκαετίες. Σκεφτόμουν, για παράδειγμα, πόσο συχνά ακόμη και σήμερα μια γυναίκα καλείται να εξηγήσει γιατί έμεινε σε έναν γάμο, γιατί έφυγε ή γιατί θέλησε να ξαναπαντρευτεί. Και πόσο εύκολα οι γύρω της αποφασίζουν τι θα έπρεπε να έχει κάνει, ενώ εκείνη είναι που θα ζήσει με τις συνέπειες. Αυτή η ευκολία με την οποία οι άνθρωποι κρίνουν ο ένας τη ζωή του άλλου μού φάνηκε πολύ οικεία.
Για μένα, Το τρίτο στεφάνι είναι σπουδή στο κοινωνικό μυθιστόρημα. Μέσα από τις κουβέντες δύο γυναικών χωράνε ο γάμος, η μητρότητα, οι ταξικές διαφορές, η οικονομική εξάρτηση, η αγωνία για την υπόληψη μιας οικογένειας. Κι όταν η αφήγηση φτάνει στον πόλεμο και στην Κατοχή, σκέφτεσαι τι σημαίνουν όλα αυτά για τους ανθρώπους που πρέπει να βρουν τρόπο να ζήσουν από τη μια μέρα στην άλλη. Αυτό με κέρδισε πολύ στη γραφή του Ταχτσή. Ακούς τη Νίνα και την Εκάβη να μιλούν για τα δικά τους και, μέσα από όσα θυμούνται και όσα τις απασχολούν, αρχίζεις να καταλαβαίνεις πώς λειτουργούσε μια ολόκληρη κοινωνία.
Τις λάτρεψα και τις δύο. Η Εκάβη έχει μια ορμή που τη νιώθεις ακόμη κι όταν διηγείται κάτι που συνέβη χρόνια πριν. Η Νίνα με κέρδισε με τον τρόπο που σχολιάζει τους άλλους, που γυρίζει πίσω σε όσα έζησε και τα λέει όπως τα θυμάται εκείνη. Έχουν διαφορετικό χαρακτήρα, είναι και οι δύο δυναμικές και καμιά τους δεν σου ζητά να τη συμπαθήσεις. Υπήρχαν στιγμές που η κρίση τους για τους άλλους μού φαινόταν άδικη. Ύστερα σκεφτόμουν πόσα από αυτά που έλεγαν τα είχαν ακούσει κι οι ίδιες για τον εαυτό τους, πόσο βαθιά είχαν μάθει να μετράνε μια γυναίκα με το αν έκανε καλό γάμο, αν στάθηκε σωστή μάνα, αν έδωσε αφορμή για σχόλια.
Εκεί στάθηκα περισσότερο. Οι δυο τους διεκδικούν χώρο για τον εαυτό τους, θυμώνουν με όσους θέλουν να τις βάλουν στη θέση τους, κι όμως συχνά κρίνουν και οι ίδιες με τα μέτρα που τις στενεύουν. Πόσο δύσκολο είναι να ξεφύγεις από κάτι που έμαθες από παιδί ως αυτονόητο; Η Νίνα, που ήταν εκείνη που τελικά με μάγεψε, νομίζω πως τα κατάφερε αρκετά καλά μέσα στα περιθώρια που είχε. Κι ένα μέρος αυτού για μένα είναι ότι, όταν αφηγείται τη ζωή της, κρατάει η ίδια τον λόγο. Όσοι την έκριναν είχαν τη γνώμη τους. Εγώ, ως αναγνώστρια, άκουσα τη δική της και βρέθηκα να τη σκέφτομαι ακόμη κι αφού έκλεισα το βιβλίο.
Διαβάζοντας τη Νίνα, ένιωσα πως ο Ταχτσής βρήκε στη φωνή της χώρο για να πει πολλά από όσα πίστευε ο ίδιος. Για το πόσο ασφυκτικό μπορεί να γίνει το «τι θα πει ο κόσμος», για την ανάγκη να ορίζεις τη ζωή σου, για τις μικρές υποχωρήσεις που κάνεις για να μπορέσεις να τη ζήσεις. Ένιωσα επίσης πως μέσα από εκείνη έδωσε φωνή σε κάτι από τη δική του γυναικεία πλευρά. Έτσι το διάβασα εγώ, κι αυτός είναι ένας από τους λόγους που η Νίνα μού έμεινε τόσο έντονα. Είναι από εκείνες τις ηρωίδες που, αν με ρωτήσεις σε μερικά χρόνια τι θυμάμαι από το βιβλίο, θα θυμάμαι πρώτα πώς μιλούσε.
Ο Κώστας Ταχτσής γεννήθηκε το 1927 στη Θεσσαλονίκη. Φοίτησε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, ταξίδεψε και έζησε για διαστήματα στο εξωτερικό και πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα ως ποιητής. Στα πεζά του, εκτός από Το τρίτο στεφάνι, ανήκουν Τα ρέστα (1972) και Η γιαγιά μου η Αθήνα (1979). Δολοφονήθηκε στο σπίτι του στην Αθήνα τον Αύγουστο του 1988.
Πηγές: Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Athens Voice
© elenimantadaki, Νοέμβριος 2026